سيدى على كاتبى ( مترجم : محمود تفضلى و على گنجه لى )
20
مرآت الممالك ( سفرنامه اى به خليج فارس ، هند ، ما وراء النهر وايران ) ( فارسى )
تركى ( عثمانى ، جغتائى ، آذرى ايرانى ) شعر سروده است و بعلاوه ملاحظه مىشود كه هرچند در دربارهاى هند و ايران مكاتبات و امور ادارى به زبان فارسى انجام ميشده زبان تركى هم رواج بسيار داشته است و سيدى على از اين موقعيت و از سرودن اشعار تركى سود جسته است . بطوريكه در اواخر كتاب ملاحظه مىشود سيدى على پس از بازگشت به كشورش از خدمت نيروى دريائى كناره گرفت و به امور دفتردارى و مستوفىگرى ولايت ديار بكر منصوب شد . او تا آخر عمر در اين خدمت بود و به سال 970 هجرى در همان شهر ديار بكر درگذشت . آثار ديگر سيدى على سيدى على بخاطر كتاب مرآت الممالك و سفرهاى پرماجرايش بسيار مشهور شد و حتى در زبان تركى اصطلاح و ضرب المثلى شايع شد كه وقتى براى كسى مشكلات و دشواريهائى پيش مىآمد مىگفتند « آنچه بر سر فلانى آمده بر سر سيدى على هم آمده است . » با اينهمه شهرت سيدى على نه فقط بخاطر مقام دريانوردى و سفرهاى پرماجراى اوست ، بلكه شهرت اصلى او بخاطر كتابهاى پرارزش و آثار متعددى است كه دربارهء فنون دريانوردى و علوم جغرافيا و هيئت نوشته است . كاتب چلبى از نويسندگان و محققان عثمانى در كتاب « تحفة الكبار » نوشته است كه « پس از سيدى على رئيس در كانون دار الصنايع كسى كه بتواند با او برابرى كند نيامده است . » آثار عمدهء سيدى على غير از مرآت الممالك بقرار زير است :